Cúc tần là một loài thực vật thường mọc hoang ở nhiều nơi ở nước ta. Rất ít người biết cây cúc tần có nhiều tác dụng chữa bệnh tuyệt vời.
Cây cúc tần còn được gọi là cúc từ bi, có tên khoa học Pluchea indica Less thuộc họ cúc (Compositae). Ở nước ta cây mọc hoang và được trồng khắp nơi, thường trồng làm hàng rào cây xanh và lấy lá làm thuốc. Cây nhỏ cao 2-3m, cành gầy; lá gần giống hình bầu dục, hơi nhọn đầu, gốc thuôn dài, mép lá có răng cưa, mặt dưới có lông mịn, phiến dài 4-5cm, rộng 1-2,5cm.
Toàn cây (lá, cành, rễ) đều có thể dùng làm thuốc. Lá thường dùng tươi (hái lá non và lá bánh tẻ) thu hái quanh năm, cành và rễ thường dùng khô, làm thuốc. Cúc tần ra hoa quả từ tháng 2 đến tháng 6. Trên thế giới, loài cây này phân bố ở Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Malaysia và Trung Quốc. Cúc tần là cây ưa sáng và có thể chịu hạn tốt. Nó có vị hơi đắng, cay, mùi thơm, tính ấm. Trong cúc tần chứa vitamin C, các chất vô cơ, protein, sắt, lipid và một số thành phần khác. Thân, lá và rễ của cây cúc tần được sử dụng để làm thuốc chữa bệnh. Trong Đông y, cúc tần có công dụng tiêu độc, sát trùng, tiêu đờm, khắc phục chứng chán ăn và tốt cho hệ tiêu hóa.
Ở Ấn Độ, người ta cho rằng rễ và lá cúc tần giúp giải nhiệt, giảm sốt. Ở Trung Quốc, cúc tần được dùng chữa viêm hạch bạch huyết dạng lao cổ. Còn ở Thái Lan, nó được dùng ngoài trị bệnh về da, lá tươi được dùng trị bệnh trĩ.
Cúc Tần được sử dụng như một món salad tại Malaysia và là một loại rau ở Indonesia. USDA-ARS (2012) đề cập đến một loạt các sử dụng truyền thống cho Cúc Tần trong bệnh lỵ, sốt, hoại tử, đau lưng, béo phì, leucorrhea, myosis, bệnh đậu mùa, vết loét và vết thương; và như một chất làm se, diaphoretic hoặc thuốc bổ. Nó cũng được sử dụng như một loại trà.
Ở Ấn Độ, Cúc Tần được biết đến với các hoạt động chống viêm, chống loét, chống sốt rét, hạ đường huyết, lợi tiểu và chống vi sinh vật bên cạnh nhiều hoạt động dược lý khác. Các hợp chất có hoạt tính chống lại Entamoeba histolytica đã được xác nhận ( Ria Biswas và cộng sự, 2007 ). Cũng ở Ấn Độ, chất chiết xuất từ rễ Cúc Tần thể hiện hoạt tính bảo vệ gan đáng kể chống lại thiệt hại gan do thí nghiệm chứng minh.
Ở Malaysia, một nghiên cứu xác nhận rằng có một số cơ sở cho việc sử dụng địa phương các chất chiết xuất từ Cúc Tần để làm giảm các triệu chứng của bệnh lao. Các công trình khác ở Malaysia kết luận rằng nó có các tính chất dược phẩm tiềm năng có thể được phát triển hơn nữa để sản xuất các sản phẩm neutraceutical, bổ sung chế độ ăn uống hoặc các sản phẩm mỹ phẩm.
Chiết xuất nước nóng của lá Cúc Tần chứa một nguồn chất chống oxy hóa và chất ức chế oxit nitric và sản xuất prostaglandin E2 có thể được sử dụng làm chất bổ sung chế độ ăn uống có tác dụng thúc đẩy sức khỏe tốt ở Thái Lan. Hoạt tính chống oxy hóa cao có liên quan đến hàm lượng phenol cao cũng được đo ở Malaysia và kết hợp với flavonoid cao trong Indonesia.
Kết quả xét nghiệm chống lại một loạt vi khuẩn cho thấy khả năng sử dụng Cúc Tần như một liệu pháp thay thế trong điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu và điều trị bệnh lỵ.
Các nghiên cứu ở Ấn Độ cho rằng β-sitosterol và stigmasterol chứa trong P. indica có thể đóng một vai trò quan
trọng, cùng với antiserum, trong việc trung hòa các hoạt động của nọc độc rắn .
Ở Indonesia, bột lá indica được bổ sung vào chế độ ăn cho gà ở mức 2% tăng đáng kể trọng lượng cơ thể, tăng trọng lượng cơ thể, thức ăn và lượng nước, và giảm tỷ lệ chuyển hóa thức ăn và cũng có thể làm giảm hàm lượng cholesterol của thịt gà thịt lên đến 8%. Mức độ giảm 10% stress ở gà thịt.
Các thí nghiệm về nồi ở Malaysia cho thấy Cúc Tần có thể hữu ích cho việc xử lý phyto-remediation trong đất ô nhiễm nhiều kim loại…
Theo y học cổ truyền: cúc tần có vị đắng, cay, thơm, tính ấm. Chủ trị cảm sốt ho, bụng trướng, nôn oẹ, tiêu độc, tiêu đờm, bí tiểu tiện, phong thấp, đau mỏi lưng…
Chữa cảm sốt
Trong toàn cây chủ yếu có tinh dầu mùi thơm đặc trưng. Theo y học cổ truyền: cúc tần có vị đắng, cay, thơm, tính ấm. Chủ trị cảm sốt ho, bụng trướng, nôn oẹ, tiêu độc, tiêu đờm, bí tiểu tiện, phong thấp,đau mỏi lưng. Dùng dưới dạng thuốc sắc (ngày uống 10-20g) hay thuốc xông. Dùng ngoài không kể liều lượng.
Chữa nhức đầu
Lá cúc tần tươi 2 phần, lá sả một phần, lá chanh một phần (mỗi phần khoảng 8-10g) đem sắc với nước, uống khi còn nóng. Cho thêm nước vào phần bã đun sôi, dùng để xông. Cũng có nơi nhân dân dùng lá cúc tần phối hợp với lá bàng (có tính mát) và lá hương nhu, sắc uống có công dụng chữa cảm sốt.
Chữa đau mỏi lưng
Lấy lá cúc tần và cành non đem giã nát, thêm ít rượu sao nóng lên, đắp vào nơi đau ở hai bên thận.
Làm mau lành vết thương
Dùng lá cúc tần dã nhuyễn đắp vào vết thương, chỗ bầm dập sẽ mau lành.Trị thấp khớp và đau nhức xương: Dùng 15-20g rễ cúc tần sắc nước uống trong 1 tuần giúp trị thấp khớp và đau nhức xương.
Chữa đau đầu do căng thẳng, suy nghĩ nhiều
Dùng 50g cúc tần, 100g đu đủ vừa chín tới, 50g hoa cúc trắng (xé nhỏ), 100g óc lợn. Cho 1 lít nước cùng cúc tần, đu đủ, hoa cúc trắng vào nồi đun sôi. Tiếp theo cho óc lợn vào đun 20 phút nữa cho nhừ là ăn được. Ăn nóng trước bữa cơm, ăn liền 1 tuần, 2 lần/ngày.
Chữa ho do viêm phế quản
Dùng 20g cúc tần già mang rửa sạch băm nhỏ, 3g gừng tươi cắt nhỏ, 2 nắm gạo, 50g thịt lợn nạc băm nhuyễn đem nấu cháo chín nhừ. Ăn nóng khi còn đói, ăn liên tục 3 lần/ngày trong 3 ngày, sẽ đỡ.
Bài thuốc chữa trĩ
Khi bị bệnh trĩ ghé thăm, bạn có thể kết hợp 4 loại lá thảo dược (lá cúc tần, lá sung, lá lốt, lá ngải cứu và nghệ vàng) lấy mỗi thứ 1 nắm, thêm một vài lát nghệ.
Sau đó, dùng nước này để xông hậu môn khoảng 15 phút cho tới khi nước còn ấm thì ngâm trực tiếp khoảng 10 – 15 phút nữa. Tiếp tục lau khô bằng khăn mềm.
Thực hiện theo bài thuốc này 2 – 3 lần mỗi tuần và kiên trì cho tới khi khỏi bệnh. Trong quá trình sử dụng sẽ thấy hiệu quả búi trĩ co lại và dần biến mất. Nếu trĩ nhẹ, bệnh có thể giảm sau 2 tháng áp dụng.
Chữa hen
Dùng một bó cúc tần như bó rau muống, dựng vào chỗ mát. Sau đó bẻ cả ngọn, lá non, lá già rửa sạch, ngâm với nước muối pha loãng rồi đem giã nát, cho một bát nước lọc vào lọc lấy nước cốt, bỏ phần xác. Dùng nước này uống liên tục trong vòng 100 ngày cho đến khi bệnh có dấu hiệu thuyên giảm. Bài thuốc chữa nhức đầu cảm sốt
Bài thuốc chữa chấn thương, bầm dập
Khi bị chấn thương, bầm giập ngoài da, bạn có thể nhanh chóng lấy lá cúc tần giã nát nhuyễn. Sau đó, đắp vào chỗ chấn thương sẽ mau lành.
Bài thuốc trị thấp khớp, đau nhức xương. Khi bị thấp khớp, đau nhức xương, bạn có thể sử dụng rễ cúc tần 15-20g, sắc nước uống. Ngoài ra, có thể phối hợp với rễ trinh nữ 20g, rễ bưởi bung 20g, đinh lăng 10g, cam thảo dây 10g, sắc uống. Dùng bài thuốc này trong liên tiếp 5-7 ngày.
Lưu ý:
Tác dụng của sản phẩm có thể đến sớm hay muộn tùy thuộc vào cơ địa từng người
Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.